Seçim arifesi Türkiye’de 13 milyondan fazla vatandaşı doğrudan etkileyen ve 11 ilde on binlerce can kaybı ile ağır maddi hasara yol açan deprem felaketi sonrası bir yazı kaleme alan Gelecek Partili Erenkol, cumhuriyet tarihi boyunca yaşanan felaketler sonrası oluşan siyasi neticelerden yola çıkarak önümüzdeki seçimlere mercek tuttu.
Erenkol’un yazısı şu şekilde:
TÜRKİYE’DE CUMHURİYET TARİHİ BOYUNCA DOĞAL AFETLERİN HÜKÜMETLER ÜZERİNE ETKİSİ
Doğal afetler yıkıcı etkileri nedeniyle insan hayatına köklü değişiklikleri beraberinde getirerek, şimdiki zaman dilimi ile önceki zaman diliminde derin uçurumlar oluşturur. Bugün, gerek sosyal medyada, gerekse ana akım medyada duymaya başladığımız psikolojik destek söylemleri, kişilerin mental sağlıklarının, oluşan bu tür felaketlerde doğal olarak, çok ciddi bunalımlara maruz kaldığını tıbbi olarak ifade etmektedirler.
Söz konusu mental sağlık sorunu, sadece bu afeti birebir yaşayan insanlar için değil; afet bölgesine yardım yapan insanlar, hatta bu felaketi gerek sosyal, gerekse de kitlesel medya araçlarında izleyen insanlar için de geçerlidir. Bugün çevremizde, o bölgede herhangi bir yakını olmasa da duygudaşlık nedeniyle depresif, endişeli ve hatta agresif duruma geçmiş, kendimiz dâhil birçok insanımızı görebilmekteyiz. Hükümet dediğimiz yönetim birimi ülkenin seçilmiş kişilerinden oluşup, bahsi geçen depresif, endişeli ve agresif ruh hali bu kişiler için de geçerli olmasına karşın, halk nezdinde sanki farklı bir varlıkmış gibi tanımlanırlar.
Peki, kişiler üstünde bu derece derin etkiye neden olan afetler, yönetimdeki hükümetler üzerinde nasıl bir etkiye sahip olmaktadır?
Cumhuriyet tarihimiz boyunca yaşanan deprem afetlerinin hükümetler üzerindeki etkisini değerlendirmeye aldığımızda, sistemi etkileme gücüne sahip 5 güçlü deprem afeti ile karşılaştığımızı görüyoruz.
27 Aralık 1939 Erzincan depremi
Bunlardan ilki, İsmet İnönü Cumhurbaşkanlığında, 3 Nisan 1939 yılında göreve gelmiş olan Refik Saydam hükümetinin, 27 Aralık 1939 yılında Erzincan ilinde yaşadığı 7,8 şiddetindeki depremdir. Ülke nüfusunun 17 milyon civarında olduğu bu depremde 33 bin insanımız vefat etmiş ve 120 bin civarında bina yıkılmıştır. O dönemki gazeteleri taradığımızda Akşam, Ulus ve Cumhuriyet gazeteleri felaketin boyutlarını “Erzincan ve Kemah bir enkaz yığını halini aldı”, “Erzincan baştanbaşa harap oldu”, “Tokat da mühim hasar var”, “Ölenlerin miktarı yüzleri ve binleri aşıyor” başlıkları ile vermişlerdir. Ancak sonuca bakıldığında, dönemin şartlarına göre inanılmaz sarsıcı ve korkutucu etkiye sahip olan bu afet, hükümet üstünde hiçbir etki bırakmamış ve Refik Saydam hükümeti 1942 yılına kadar görevinde kalmaya devam etmiştir.
1 Şubat 1944 Bolu Gerede depremi
Erzincan depreminden 5 sene sonra 1 Şubat 1944 tarihinde Bolu Gerde depremi meydana gelmiştir. 7,2 büyüklüğündeki bu deprem neticesinde 4.000 vatandaşımız hayatını kaybetmiş ve 21.000 bina hasar görmüştür. Celal Bayar cumhurbaşkanlığında 9 Mart 1943 yılında idareyi teslim alan 2.Saraçoğu hükümeti döneminin gazeteleri felaketi, “Mudurnu ve Göynükten haber alınamıyor’’, “Bolu bir Enkaz yığını halinde başlıkları” ile duyurmuşlardır. O dönemki medya, felaket haberlerinin halkta gördüğü ilgiyi fark edip uzun bir süre bunu gündemde tutmuş, ancak buna rağmen bu durum hükümet üzerinde herhangi bir etki yaratmayarak, 7 Ağustos 1946 yılına kadar görevine devam etmiştir.
Demirel dönemi: 1966 Varto ve 1975 Lice depremleri
Siyasi tarihimizde çok ciddi bir yere sahip olan Süleyman Demirel’in bulunduğu 3 ayrı hükümet döneminde 3 deprem meydana gelmiştir. 27 Ekim 1965 – 3 Kasım 1969 tarihleri arasında Süleyman Demirel’in ilk başbakanlığı sırasında 19 Ağustos 1966 yılında 6,9 şiddetinde Muş Varto’da meydana gelen, 2.350 civarı vatandaşımız hayatını kaybettiği depremdir. İkincisi siyasi tarihimizin en ilginç döneminde 31 Mart 1975 Fahri Korutürk Cumhurbaşkanlığında Süleyman Demirel liderliğinde kurulan 1.Miliyetci cephe hükümetinde 6 Eylül 1975 tarihinde gerçekleşen 6.6 şiddetindeki depremdir. 2.400 vefat sayısı ile Lice’de meydana gelen bu deprem, kırsal kesimde olması nedeni ile bölgeye yardımların çok geç ulaşmasına neden olmuştur. Tüm bu yetersizlik ve aksaklıklara karşın mevcut hükümet 21 Haziran 1977 yılına kadar görevine devam etmiştir.
17 Ağustos Marmara depremi: Cumhurbaşkanı Demirel ve Başbakan Ecevit
Süleyman Demirel’in Cumhurbaşkanlığı döneminde, Cumhuriyet Deprem tarihinde 7.8 şiddeti ile önemli bir yere sahip olan 17 Ağustos 1999 depremi, İstanbul’a yakınlığı ve oluşan yaklaşık 19.000 kişilik vefat, 300.000 hasarlı hane sayısı ile toplumda çok büyük bir travmaya sebep olmuştur. 28 Mayıs 1999 tarihinde Bülent Ecevit liderliğinde kurulan Anasol-MHP koalisyon hükümeti bu felaketi herhangi yönetimsel bir kayıp yaşamayarak 18 Kasım 2002 tarihine kadar sürdürmüştür.
Deprem gören hükümetlerin iktidarı sallanmadı
Parlamenter rejime geçtiğimiz 1923 yılından 2018 yılına kadar geçen 95 yılda 65 hükümet kurulmuştur. Basit bir hesapla hükümetlerin iktidar süreleri yaklaşık 17 aylık bir ortalama göstermektedir. Ancak çok ilginç bir noktadır ki deprem olgusu ile karşılaşan tüm hükümetlerin görev süreleri 17 ayın üstündedir.
Gittiler ama depremden değil!
Hemen aklınıza şu soru gelmiştir, peki deprem sonrası ilk seçimde hükümetler görevlerinde kaldılar mı? Bu soruyu içinde bulunduğumuz zamanda soran tüm zihinlere cevabımız Hayır olacaktır. Görevlerinde kalmaya devam etmediler ancak bunun sebebi oluşan deprem nedeni ile ilgili değildir. Yukarda ifade ettiğimiz üzere zaten kısa ömürlü bir hükümet sistemine sahip olduğumuzdan afeti yaşayan hükümetlerde kendi içindeki anlaşmazlıklara ya da farklı nedenlerin öne çıkması ile görevlerine devam etmemişlerdir.
99 Marmara depreminin hükümete etkisi
Bu konudaki en bilindik örnek 1999 depremi sonrası Anayasa kitapçığı krizi ile görevini bırakan Bülent Ecevit liderliğinde kurulan Anasol-MHP koalisyon hükümeti. Bildiğiniz üzere bu görevi bırakmada depremin etkisi neredeyse hiç yok hükmündedir.
Erzincan depremi ile başladığımız ve Marmara depremi ile sonlandırdığımız deprem örneklerinde gördüğümüz üzere mevcut hükümetler, oluşan bunca yıkım ve etkiye rağmen görevlerinde kalmaya devam etmişlerdir.
Tepki iktidara yönelmiyor
Nitekim bugün yaşadığımız depremin olağanüstü yıkımına ve sosyal medyada oluşan tüm olumsuz haberlere karşı, devlet erkinin etkilenen tüm bölgeleri 2. günden itibaren ziyaret etmeye başlaması, toplumun bu afetler karşısında tepkisinin hükümetlere dönük olmadığını bildiğini göstermektedir.
Başta sorduğumuz sorunun cevabını tarihsel örnekleri göz önüne alarak bulmaya çalıştığımızda psikolojik destek alacak kadar mental sıkıntıya giren zihinlerin doğa olaylarının sonuçları ile yönetim erkini birbirine karıştırmak istemediğini görüyoruz.
Bilmezden gelme hali ya da bilmek istememe
Bir başka acıdan bugüne kendimize geri dönersek, deprem fay hatları üzerinde yaşayan bizler teknolojinin son nimeti olan akıllı telefonlarımızdan depremi an be an takip ederken kendi binalarımızın sağlamlığı konusunda derinlemesine bir araştırma yapmak yerine; yüzeysel iç rahatlamanın peşine düşüp gerçekte bildiğimiz tehlikeyi bilmeme olarak sınıflandırıp yok kabul ediyoruz.
İşte bu kabulleniş hali, bizim kaybımız, yönetim erkinin zaferi oluyor…
Azizcan Erenkol kimdir?
1968 Almanya doğumlu olup, İstanbul Üniversitesi Klasik Arkeoloji Bölümü mezunudur. Mezun olduğu okulun verdiği bilgi birikimini kullanarak yurtdışına çıkan eserlerin önünde bir nebze olsun durabilmek amacı ile İstanbul Arkeoloji Müzelerine bağlı olarak Yunan ve Roma eserleri toplayan Resmi Kolleksiyoner Belgesi sahibidir. Erenkol, geçtiğimiz Aralık ayında Gelecek Partisi'ne katılarak siyasete atılmıştır.
